Fonk Sunuy Làmmiñ

Bienvenue à l’Association

Fonk Sunuy Làmmiñ

Sas woowu nag, nu fas yéene jaare ko ci ñetti fànn yii :

Li gën a fés ci xibaar yi

Chapeau

mai 21, 2026Corps du texte [...] ci ñeent i fan

Seex

décembre 25, 2025Mooy góorMoo di as gorMbokk ya ko worÑooy mbokk ya nu lorNuy leb ba fees ak i borSànni xam sëgg ci fen di forNdax kat xam-xamam bu wóorBari lool ëmb ay ndam sëq ak jóorXayte xeltu mbatiit lu ne ba ci mboorLañu jaay jënde ay naxaate, käcc ak dóorËllëg nag du añ du reer waaye mat naa sóorLu LFK di tontu gone yiy laaj booba ana Seŋoor ?Làmp Faal Kala [...] ci ñeent i fan

ÑAAREELU XAAJ

décembre 25, 2025Bi ñu nee Senegaal moom na boppam tamit, loolu ciy wax rekk la yem ; ndax Seŋoor àndul woon ci réew mi génn ci nooteel ci saa si. Li mu bëggoon mooy ñu ciy dem ndànk ndànk ci diirub 20i at. Ba tax na bi mu jiitee réew mi mu saxoon di sàkku ndimbalul Farãs.Ci atum 1962, Seŋoor gaawtu taqal àndandoom bu yàgg bii di Mamadu Ja mi jiite woon jëwriñ yi, jiiñ ko ne da doon fexee daaneel nguuram. Loolu jur ñu teg Mamadu Ja loxo, tëj ko lu ëpp 10i ati kaso. Ci atum 1968, ci seleŋlu gu daj réew mép, liggéeykat yi bank seen loxo, alkaati yi dal ci seen kaw ci ndimbalul Farãs. Diggante Seŋoor ak Farãs gën a rattax ci atum 1971, ci ngan gu njiitu Farãs, Georges Pompidou, di xaritam teg ci bokkoon ak moom fa ñu jànge, doon amal ci Senegaal. Lu mat at Ndakaaru nekk di waajal ngan gu gàtt googu yamoon ci benn bés doŋŋ. Fi gan geek ñi mu àndal waroon a jaar yépp, kilifa yi defaraat yoon yi, yeesalaat taax yi ndax bëgg a làq lépp luy màndargaal ag ñàkk ci gëbla gi.Ndaw ñu bari jàpp nag ne lu ëpp tuuru, dalal gi ñu dalal njiitu réewum Farãs ab cokkaas bu leer la. Ay ayu-bés lu jiitu loolu, gàngoor guy roy kurélu ”Black Panthers” gu Amerig, ak geneen gu tudd ”Tupamaros” ca réewum Uruguay, ànd taal Këru Mbatiit gu Farãs ci Ndakaaru. Bi ñuy amal ngan gi, xale yi jéem a dal ci woto njiitu réewum Farãs li, waaye ñu teg ñenn ci ñoom loxo. Ñaari rakki Omar Bolondeŋ Jóob bokkoon ca. Moom tamit boobu xeexin la gëmoon, muy dóor mu daanu, waaye bokkul woon ci cong googu. Fekk na ay weer lu jiitu loolu mu dellu woon Farãs ginnaaw bi ñu teggee dogal bi ko fa dàqe woon. Ci yëngu-yëngu yooyu ci la Bolondeŋ ànd ak ñenn ciy xaritam ne dañuy dem jàngi nu ñuy xeexeek ay ngànnaay. Noonu ñu dugg ci saxaar gii di “l’Orient-Express”, wër Tugal gi yépp, mujjee ci dalub ay saa-Siri fekk fa ay fippuy Palestin ak Eritere. Seen pexe moo doon teg loxo kilifag réewum Farãs gu mag, weccee ko ak seen mbokki-mbaar yi ñu tëjoon kaso. Bi ñu fa defee ñaari weer la Bolondeŋ Jóob ak ay àndandoom jóge ci tàkk gi dellu taax. Amoon nag yaakaar ci ndimbal ”Black Panthers” yi ubbi woon ab dal ca Alse, gëblag réewum Alseri. Waaye ñu mujjee soppi doxalin. Ginnaaw bi ñu defee diir bu gàtt ci Konaakiri ñu jóg wutali Bamako ga ñenn ci mbokki Bolondeŋ yi dëkkoon. Foofa ñu lootaabewuwa maanaam ñu defaruwaat.Waaye terewul alkaati yi teg loxo gàngoor gépp ci jeexitalu weeru nowàmbar ci atum 1971, fan yu néew bi Seŋoor di waaj a amal nganam gu njëkk ca réew ma ginnaaw tasug Lëkktoo gu Mali ci atum 1960. Raji Mali yi Ceekoro Bagayoko jiit woon ñoo leen toppoo, raju leen ay weer. Ñu fekk ci gafag Bolondeŋ bataaxal bu tënk pexe yi mbokki-mbaaram yi war a rëccee ci kaso ba ñu leen tëj. Bi ñu ko jébbalee Senegaal, ñu tëj ko ràpp ñetti ati kaso. Bés yi ñu def ci kaso Gore bi yépp, diir bu néew lool lañu leen doon may ñu génn ca fa ñu leen tëj. Ngir moytu jokkalante ci diggante ñoom ñi ñu fa tëye, ñaari yoon rekk lañu doon gis jant bi, suba si 30i simili, ngoon gi 30i simili. Xàmmeetuñu guddeek bëccëg, guddi yàgg lool, booleek ñu leen di metital.Xibaar bi daanu bésu 11i fan weeru Me ci atum 1973 : Omar Bolondeŋ Jóob saay na. Mu amoon 26i at. Xibaar bi ne tasar. Ndaw ñu bari génn ci mbedd yi di bind ci turux yi ci gëbla gi “Seŋoor bóomkat : Ñu ngi ray seen doom yi, yeewuleen ; Bolondeŋ kenn du ko fàtte”. Ci saa si, nguur gi dafa nëbb pekke wi. Waaye àttekat-luññutukat bi lànk ndigal li bawoo ci nguur gi, daldi teg loxo ñaar ñu ñu jàpp ne seen loxo taq na ci mbir mi. Daa gisoon ci këyit yi ñu jëlee ci kaso bi ñu bind ne ayu-bés laata ñuy siiwaal ne dafa xaru, Bolondeŋ dafa xëmoon waaye ñi yore kaso bi yëgaluñ ko woon sax seen yaram.Waaye keroog ba muy waaj a teg loxo keneen ki mu njortoon ne moo ci taq, ci la ko fa kilifa yi jëlee, teg fa beneen àttekat mu dakkal luññutu gi ndax ne du céram. At mu jot, 11i fan ci weeru Me wu nekk ay takk-der ñoo doon wër bàmmeelu Bolondeŋ ngir bañ nit ñi ñëw di ko màggal.Ay 10iy at a ngii boobu ba tay Omar Bolondeŋ Jóob wéy doon royukaay ci ay way-aamu ak i m-pasin. Ay kaajar, ay péeñ ak ay filmo wéy di dellusiwaat ci mbooram. Muy mboor muy indi sunu xel ci doxalinu nguuru Senegaal gu tay. Nooteel gi nguur gii di doxal day wone rekk ni jaay doole démb la woon tay soog a ñëw. At yu mujj yii, nguur gi xañ na saa-réew yi sañ-sañu lootaabe ay feeñu, ba noppi wéy di sàcc alalu askan wi, di jaay doole. Fileek wàccoo wuñu ak li ñu warlook askan wi, waxu kese la ngir xëcc koppar alkati bitim-réew yi. Li woon démb du wonni. Boo dee ab bañkat tay ci Senegaal, mënoo mucc ci ñu lay xoqtal, di la teg loxo, di la tëj kaso ci lu teguwul fenn. Gii Maris Saañaa ak ñeneen ñu bari xam nañu ci dara. Boo xoolee loolu xam ne nguur gii du mooy ubbiwaat àtteb Omar Bolondeŋ Jóob. Waaye ni ko ay mbokkam di baamtoo rekk : “Lu guddi gi yàgg-yàgg, jant dina mës a fenk”.Foloriyaŋ Bobeŋ ab gëstukat la ci mboorum Afrig. Ay gëstoom jëm ci xeexu askan yi ngir am péexte ginnaaw nooteel gi, rawati na ci Senegaal jamonoy nguurug Seŋoor. Mbind mii nag njañse la rekk bu ñu tënk ñeel sémbu téere ci jaar-jaaru Omar Bolondeŋ bu ñu nekk di ci liggéey. Li nu ko yombalal mooy ndimbal lu kenn mënul a natt bawoo ci ay mbokk, ay xarit, ak ay xamey Omar Bolondeŋ Jóob, ak ay way-aamu ak ay gëstukat. Ngërëm lu amul àpp ñeel na : Jàllo Jóob, Seex Amala Jóob, Àliyun Sàll “Palomaa”, Usmaan Bolondeŋ Jóob, Paap Konaare Ñaŋ “Ñàngus”, Aalimana Bàccili, Saŋ-Kolod Làmbeer, Omar Bolondeŋ Mnd, Mareem Bolondeŋ Jóob, Xaali Mustafaa Lëy, Rolaŋ Koleŋ, Àntuwaan Lëfeebur, Silbeer Wódey, Bertaraŋ Gale, Misel Sànkarani-Furnel, Màrk-weesaa Ówlet, Patirig Talbóo, Mari-Ãselig Sawane, Asiis SalmoN Faal, Ndongo Sàmba Silla, Kariim Njaay, Pàppa Àliyun Jeŋ, Ndey Faatu Kan, Kibili Demba Sisoxo, Baara Joxaane, Bàrka Ba, Majaw Njaay, Xumma Géy, Alasaan Jóob, Ug Seglaa, Faatima Jàllo Ba, Xalil Jàllo, Weesaŋ Meesen, Paskaal Biyànkini, Farãsuwaa Bulum, Màrteŋ Muur, Omar Géy, Kiristel Lami, Léwo Selig, Dawid Morton, Tiristaŋ BobeŋFoloryaŋ Bobeŋ ci tekkig Daawuda Géy [...] ci ñeent i fan

“Héritages” dalal na Bubakar Bóris Jóob

décembre 25, 2025 ci ñeent i fan

JIKKO JU RAFET MOOY TABAX AM RÉEW

décembre 25, 2025Wolof nee na, rafet kanam, rafet jikko a ko gën. Njub, jom, fulla, fayda, ngor, fit, worma, kersa añs., ñoo di jikko yoy, mépp réew mu koy doomam cëslaayoo, mu daldi tegu ci yoonuw naataange.Xanaa kay nun, askanuw Senegaalu tey, noo jàdd, wàcc yoon. Moone dey, sunu Maam ya, ci jikko yooyii lañu ko tabaxee woon. Léegi, nag, lees seetlu mooy ne, ndawi réew mi, ak sax ñenn ci mag ñi, làmbootuñu yile jikko ak melokaan. Ndaxte, bu ñii di suus fii, ñee ñoo ngi metti fale.Worma réer na. Ngor moom, dafa gàddaay. Kersa saay na, sutura yit, kenn amatu ko. Bu fi yii jikko tumirànkee, ay njub ak ñoom seen moom dees na leen jéllale. Looloo tax may laaj, di la laaj yow miy jàng sama yaxal bile : ndax way-jur yi ñoo defatul seen i wareef ci xale yi ? Wala ndax xale yi ñooy màgg jël seen yoonu bopp ?Xamoo ? Man it de xawma. Kaay nu déglu Paap Aali mu wax nu xalaatam.Paap Aali :“Man it de, gàtt naay at lool, gàtt xam-xam. Waaye, dégg naa wolof neeti, lu la réer ci juddu, feeñ ci jikko. Am naa nag sama xalaat ci wàll wi te mën naa leen ko baaxe ndeem laaj ngeen ma, du noonu ? Waaw kay.Damay jëkk à layal ni way-jur yi ñoo defatul seen i wareef. Maanaam, yaratuñu seen i doom ni mu waree. Dafa di, néew na, jamonoy léegi, way-jur wooy gis mu topp doom ji walla doom yi di jubbanti ak a jàngal teggiini àddina. Moom kay, dañuy seetaan ba jaan romb, ñuy dóor ca watit wa. Duñu yar jamono ji ñu war a yare xale yi, ba ñuy tuut tànk, neex a jàngal, neex a waxal. Nde, gone lawtanu yomb la, boo wëlbatiwul, mu law fu la neexul. Te nag, réccu day fekk jëf wees. Ñu bari nag, dañuy yor, waaye duñu yar. Lu wutale yor ak yar ?Yor ag njaboot ak yor i gàtt ñoom yem kepp. Ki nga yor mooy ki nga dëkkal, di ko dundal, di ko faj bu feebaree, di ko fajal i aajoom Yum mënalul boppam. Loolu nag, dañ koy defal nit, di ko defal mala. Bu dee yar nag, ci xel meek xol bi lay dellu.Yar mooy nga tàggat nit ki, fexe ba mu nite. Maanaam, nga jàngal ko mbaa nga jàngloo ko, xamal ko Boroomam xamal ko diineem, xamal ko àddina xamal ko li ko fi indi. Kiy yar mooy kiy jëmbat ci nit ki jikko yi koy tax a sàmm digganteem ak Boroomam, digganteem ak moroomam, digganteem ak kéew gi ko wër. Kookii làmboo yile jikko, mooy garab giy may am réew kër, di ko dundal ak i meññeefam. Ndax, dina xam ne, Boroom du moroom, ba du gam-gamle dayob Yàlla ak dayob nit kepp. Nit ki yaru mooy kiy xool ni muy jëflantee ak i moroomam, di leen moytoo tooñ, di leen moytoo lor. Ndax, bëggul ku ko tooñ, bëggul ko lor. Nit ku yaru mooy tamit kiy sàmm mbindaare mi, wattu kéew gi, bañ a def dara lu koy yàq walla di ko nasaxal. Moom kay, day gëm liggéey, am jom, fulla, fayda, ngor ak njub yiy tabax am réew.Lii de laa ci xalaat, Séex.”Waaw, Paap, am na solo lool. Xanaa ma toftal ci as lëf rekk. Ndax man itam de, li nga wax daanaka laa xalaat. Ndax, way-jur yi defatuñu seen i wareef, sonnatuñu ci yaru xale yi. Dañ leen a seetaan lool, bàyyee leen seen bopp. Te, ku amul kilifa, jinne doon sa kilifa.Rax-ci-dolli, ak xarala yu yees yi jëm ci wàllum jokkalante gi, rawatina mbaali jokkoo yi, muy WhatsApp mbaa di Tik-tok añs., tax nañ ba kenn amatul jotu saytu sag njaboot ci lu ñuy dox.Gis naa tam ne, xale yi am nañ ci wàll ñoom itam. Ndax dangay gis way-jur wu sonn lool ci ay doomam, ñu xëy mel nu ko gënalul. Li ko mën a waral nag bari na waaye lu ci ëpp mooy ay àndadoo yu bonn rekk. Ndaxte li wolof di wax, dërëm ak dërëm ñoo mën a ànd, te béy itam day ànd ak moroomi bëyam.Ak lu ci mën di am, war nanoo def taxaw seetlu, settantal bu baax jikko yi nga xam ni moom la doomu Senegaal di làmboo ba tax ñu mën a tabax sunu ëllëgu réew.Séex JóobJànguneb Ndar, làkk ak caaday Afrig, Master 1 [...] ci ñeent i fan

Njiitu Réew

décembre 25, 2025Dangaa jiitoomDañu la jiitalSa jubb cunduŋ xanaa taxulMoo ndax doo tontoomCéy lii ciy way-xëccooKu ne samp ndëndNaan awma ci moroomBoppu réew ak ni mu diiseDungeen nu wonLu ngeen nu taneeLàng cib géewBàkk wu neexNisar lu teewagulNdax doy na leen-amEy waay fàtte xaj na feemXam nit yombulNatt jikko nees koy defeKuy wut nëbb mbóotamEy way bu jekkoo ngalla nunDanoo gis gisaat gisatiAs waay waat waataatXéy suul lépp ne yoonamSu nawle yi tànneeSegg seet seetat ba seppaliNdeysaan naataange fees xaatCi xel yi bay baawaan di xelliBumu la tax a naaguBa defe ne dees ne la yow aKépp ku wat mbooloo maBu ñu la tegee ca bopp baBooy nit xamal ne réew ma laAm njiit du tal ittey boppamNjariñu réew maay xéyam di ngontamNjiit day dékk nopp téye dogalDib dag di wax dëgg néew naXel ma du jóg ci feesal jiba jaNu mu ko defe nu ku ko ame baax naNjiit xam loolu war na caDa koy aar aaraale réew maNa jàng muñ bànneexu taggaateTe bañ di jaayu ci galanu jayaateLees fi yëkkati yëkkatiYàgg yàgg bécc si suufCéy waay ku xam lii looy waxatiXanaa ku ne jéem a jaamu soxla yiTënk nit ñi ba seen nekkin dëkke mettiTe xam ne Yàlla rekk a mën a uufSéex Aliyu NdawNdakaaru, Suweŋ 2011Teggin [...] ci ñeent i fan

BOO BAÑEE ÑAAW…

décembre 25, 2025Bu nu la waxee nga àggale kàddu gii, looy wax ? Nga tontu ne :Boo bañee ñaaw de, xanaa dangay dëkkee toppatoo sag xar-kanam rekk, ak a sañse.Boo noppee tuuti, ba sam xel dem, dellusi, nga ne :Waaw, ku ñaaw ba noppi sax, ndax jar na muy def i pexe ngir bañatee ñaaw ?Ci ngay déggee ne, du dangay xaar ba ñaaw di sog a jóg. Waaye, dangay fàggandiku. Te sax, ci kàddu gii, ñaawaay firiwul safaanu taar walla rafetaay. Romb na loolu lépp !El Haaji Fay, dib waykat bu ràññeeku ci Réew mi, joxoñ na ñatti yoon yees mën a jaar ngir bañ a ñaaw. Sëñ bi Fay nee na :“Boo bañee ñaaw, boo meree dese xel.Boo bañee ñaaw, boo tiitee dese fit.Boo bañee ñaaw, boo ñàkkee dese ngor.”Xel du jariñ lu dul xalaat, te xalaat mooy li wuutale nit ak bàyyima. Nit nag, ñaare, bu meree, dootul am sago. Te, ku tàggook sagoom, bu moytuwul dina def yëf i mala. Te nag, jëf ni bàyyima moom kenn xaaru ko ci nit, ndax dafa xeebu lool. Moo tax waykat bi ne, ndegem mer mënul ñàkk, ku mer it na nga muus.Fit mooy góor, te góor ay yiir jigéen. Kon, bu góor ñàkkee fit rekk, àdduna tukki. Lu ci bari nag, nit bu tiitee fit wi rëcc, te tiitaange mën na ubbi buntub caalit. Te nag, ku saalit def lu defuwul daf koy yomb lool sax. Moo tax bu tiit mënul ñàkk it, bu amee na fit wi toog.Ngor yamul ci wax, dees koy jikkowoo ngir doon ab gor. Natt ko ci ku ñàkk moo gën a yomb fuuf natt ko ci keneen ndax kenn bëggul yàgg cim ñàkk. Ba tax nit di def i pexe (yu jub ak yu jubadi) ngir mucc ci. Te, lal i pexe yu dëng kat jëmul kër te mënul am njureef yu rafet. Moo tax ak lu ñàkk tar tar, dara warul tax nit di summi mbubbum ngoram.Lii, lenn lu tuut la ci lees mën a déggee ci waxi waykat bi. Soxlawul xalaat yu xóot walla njàng mu sori ngir nangu ne xel, fit ak ngor ay ponk lañu yu am solo ngir teeyal dundug doomu Aadama. Boole ñàkk ñatt yëpp nag, ëpp naa def. Ndax, kenn xamul fu mu mën a yóbbu boroom. Yal nanu ci mucc ! [...] ci ñeent i fan